Je handschrift verbeteren als volwassene

Waarom je handschrift in de loop der jaren verslechtert

De meeste volwassenen schrijven veel minder met de hand dan vroeger. Wat je typt, hoef je niet met de pen te doen, dus de schrijfbeweging krijgt weinig onderhoud. Als je dan toch schrijft, is het vaak snel: een notitie tijdens een vergadering, een boodschappenlijstje, een aantekening bij een college. Snelheid wint het van vorm, letters worden afgekort en lopen in elkaar over.

Het goede nieuws: het gaat bijna nooit om iets wat je niet kunt, maar om gewoontes die zijn weggezakt. Die kun je terughalen, op elke leeftijd.

Zelftest: waar zit het probleem?

Schrijf op gewoon gelinieerd papier vijf regels in je normale tempo, bijvoorbeeld een stukje uit een boek. Leg het vel weg en bekijk het een uur later met deze lijst. Zet een kruisje bij elk punt dat niet klopt.

• Lettergrootte: zijn gelijke letters ook even groot, van het begin tot het eind van de regel?
• x-hoogte: zijn de kleine letters (a, e, n, o) overal even hoog?
• Helling: staan de stokken van b, d, h, k en l evenwijdig, of waaieren ze alle kanten op?
• Letterafstand: staan letters binnen een woord op gelijke afstand, zonder dat ze botsen?
• Grondlijn: blijven de letters op de lijn, of zweven ze erboven of zakken ze eronder?
• Gesloten vormen: zijn a, o, d en g dicht, zodat een a niet als u leest?
• e en l: zie je verschil tussen een e en een l, en tussen een n en een u?
• Woordafstand: is de ruimte tussen woorden duidelijk groter dan tussen letters?

Kies de twee of drie punten met een kruisje als eerste doel. Alles tegelijk aanpakken werkt zelden.

Houding, pengreep en papier

• Houding: zit rechtop met beide voeten op de grond en je onderarm voor een deel op tafel. Schrijven gaat vanuit de onderarm en de pols, niet alleen vanuit de vingers.
• Pengreep: een ontspannen driepuntsgreep, met de pen tussen duim en wijsvinger en rustend op de middelvinger. Knijp niet: je vingertoppen mogen niet wit worden.
• Papierhoek: draai het vel iets, zodat de regels ongeveer in de richting van je schrijfarm lopen. Rechtshandigen draaien het vel meestal iets naar links.
• Pen: een pen die zonder druk schrijft, helpt het meest. Denk aan een gelpen of rollerball van 0,5–0,7 mm, een vulpen met een fijne of medium punt, of een fineliner. Een stroeve balpen nodigt uit tot knijpen.

Een oefenplan van vier weken

Plan 10 tot 15 minuten per dag, liefst op een vast moment. Je begint op groot papier met hulplijnen en werkt naar je gewone liniatuur toe. Het idee: eerst de vorm goed, dan de maat kleiner, dan het tempo omhoog.

Herhaal aan het eind van week 4 de zelftest met dezelfde tekst en leg beide vellen naast elkaar. Twijfel je welke liniatuur op dit moment bij je past, lees dan de beste lijnafstand voor handschrift.

Oefeningen die werken

1. Ovalen en op- en neerhalen: een regel doorlopende ovalen tegen de klok in en een regel rechte streken op en neer, steeds tussen dezelfde twee lijnen. Dit is je warming-up.
2. Ronde letters (c o a d g q): ze beginnen allemaal met dezelfde boog als de c. Krijg je die boog goed, dan verbeteren zes letters tegelijk.
3. Boogjes (n m h r): een neerhaal, terug omhoog langs dezelfde lijn en dan een boog naar rechts. Let op gelijke breedte van de bogen in de m.
4. Stokken (l t k b): één rechte streek van boven naar beneden, steeds met dezelfde helling. Controleer met een liniaal of de stokken evenwijdig staan.
5. Verbindingen: schrijf veelvoorkomende Nederlandse lettercombinaties als en, er, ij, de, oe en ui, eerst los en daarna in woorden.
6. Een pangram overschrijven: een zin waarin alle letters van het alfabet voorkomen. Schrijf hem langzaam en markeer daarna de letter die het minst gelukt is.
7. Op tijd schrijven: schrijf één minuut zo netjes mogelijk in je normale tempo, tel de woorden en kijk of je de vorm vasthoudt. Probeer het tempo pas te verhogen als de vorm stabiel is.

Blokletters, lopend schrift of italic?

Als volwassene kies je zelf. Losse letters (print) zijn het makkelijkst leesbaar en voor veel mensen de snelste weg naar een net handschrift. Lopend schrift is vloeiend en kan op tempo sneller zijn, maar vraagt goed geoefende verbindingen. Italic (cursief handschrift) zit ertussenin: smalle, licht hellende letters, waarvan sommige verbonden zijn en andere niet. Het is een populaire keuze voor volwassenen die een snel én leesbaar handschrift willen. Wie lopend schrift met vaste verhoudingen wil oefenen, heeft veel aan Seyès-papier met zijn hulplijnen van 2 mm.

Tips voor linkshandigen

• Draai het vel met de klok mee, zodat je hand onder de regel blijft en niet over je tekst schuift.
• Gebruik sneldrogende inkt, zoals veel gelpennen of een vulpen met sneldrogende inkt, om vlekken te voorkomen.
• Schrijf je met een gehaakte pols (de hand boven de regel), dan hoef je dat niet per se af te leren. Zorg wel dat je ontspannen blijft en niet knijpt.
• Houd de pen iets verder van de punt vast, zodat je ziet wat je schrijft.

Veelgestelde vragen